Trong lộ trình hiện thực hóa các cam kết với UNESCO, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đánh dấu một bước chuyển mình mang tính bước ngoặt: dịch chuyển từ tư duy "Tổ chức lễ hội" đơn thuần sang chiến lược "Xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị". Đây không chỉ là một sự kiện văn hóa nghệ thuật mà là nỗ lực thiết lập một thiết chế sáng tạo mới, nơi di sản đối thoại với nghệ thuật đương đại và công nghệ. Nằm tại tâm điểm của chiến lược này, Chợ Đồng Xuân được lựa chọn là "Không gian Di sản" trọng tâm — nơi thí điểm mô hình khu phát triển thương mại và văn hóa tiêu biểu. Như một bước đi tiên phong nhằm chuẩn bị cho tầm nhìn 2026, 126 sinh viên thuộc khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội (HUCE) đã nhập cuộc thông qua một chương trình học thuật thực tiễn. Đây được coi là cuộc chuyển động học thuật tiền đề, nơi những kiến trúc sư và nhà thiết kế nội thất tương lai trực tiếp nhúng mình vào dòng chảy di sản để tìm kiếm lời giải cho bài toán tái thiết đô thị bền vững.

Chợ Đồng Xuân với 135 năm lịch sử vẫn tồn tại với những "nút thắt" tại vùng lõi bảo tồn. Được người Pháp khởi công xây dựng từ năm 1888 với tên gọi "Les Halles centrales", Chợ Đồng Xuân không chỉ là trung tâm giao thương lớn nhất Bắc Kỳ mà còn là biểu tượng sừng sững của văn hóa "Kẻ Chợ". Với cấu trúc vòm thép nhịp lớn đặc trưng, công trình là nhịp cầu kết nối giữa kiến trúc phương Tây và đời sống bản địa suốt hơn một thế kỷ.

Ảnh 1. Ảnh tư liệu Chợ Đồng Xuân

Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội đương đại, "trái tim" này đang phải đối mặt với những "nút thắt" nghiêm trọng đe dọa đến sức sống di sản:

• Sự suy thoái thương mại và đứt gãy bản sắc: Vai trò của mô hình "Thị - Phố - Nghề" truyền thống đang sụt giảm; các sản phẩm làng nghề thiếu tính cạnh tranh và nguồn hàng đặc trưng dần bị thay thế.
• Áp lực từ nền kinh tế số: Sự bùng nổ của thương mại điện tử và thay đổi thói quen tiêu dùng tạo ra sự chênh lệch lớn về năng lực cạnh tranh đối với các tiểu thương chợ truyền thống.
• Xung đột hạ tầng tại vùng lõi bảo tồn: Tình trạng quá tải, tắc nghẽn giao thông và đặc biệt là ô nhiễm môi trường đang gây áp lực nặng nề lên không gian di sản, làm suy giảm chất lượng sống của cộng đồng xung quanh.

Ảnh 2. Chợ Đồng Xuân hiện tại

Việc giải quyết các thách thức này không thể chỉ bằng các biện pháp chỉnh trang bề mặt, mà cần một chiến lược Bảo tồn thích ứng toàn diện.
Học phần "Thiết kế chuyên đề tổng hợp" (khối lượng 3 tín chỉ) được triển khai như một Workshop năng động, phá vỡ ranh giới giữa lý thuyết và thực hành. Dự án quy tụ 126 sinh viên từ các lớp 67KD1, 67KD2 (chuyên ngành Kiến trúc) và 67KDNTC2 (chuyên ngành Nội thất), tạo nên một môi trường làm việc liên ngành đầy cảm hứng. Workshop này được xem là bước đệm thiết yếu giúp sinh viên làm chủ phương pháp luận sáng tác và kỹ năng giải quyết vấn đề trước khi thực hiện đồ án tốt nghiệp. Lịch trình triển khai trong 2 tuần (từ 02/06 đến 15/06/2026) được thực hiện nghiêm ngặt qua 10 buổi làm việc:

Mục tiêu trọng tâm của chuyên đề là nghiên cứu đề xuất ý tưởng cho Tổ hợp công trình thương mại – dịch vụ Chợ Đồng Xuân dựa trên 5 trụ cột chiến lược:

1.    Bảo tồn thích ứng và Tái sử dụng công trình: Gìn giữ giá trị kiến trúc vòm thép lịch sử nhưng chuyển đổi công năng linh hoạt để đáp ứng nhu cầu đương đại.

2.    Kích hoạt "Hạt nhân" BID (Business Improvement District): Chợ Đồng Xuân được xác định là hạt nhân để hình thành mô hình BID đầu tiên tại Phố Cổ, kết nối mạng lưới các "phố chợ" xung quanh thành một hệ sinh thái bền vững, hồi sinh không gian "Thị - Phố - Nghề".

3.    Kinh tế đêm và Nghệ thuật công cộng: Biến đổi các không gian bị lãng quên thành khu vực trải nghiệm văn hóa, triển lãm và tương tác cộng đồng.

4.    Phát huy hành lang pháp lý: Tận dụng tối đa các cơ chế đặc thù từ Luật Thủ đô 2024 và Nghị quyết về phát triển Công nghiệp văn hóa để hiện đại hóa mô hình quản lý chợ.

5.    Chuyển đổi số: Tích hợp công nghệ vào không gian chợ, tạo sự kết nối giữa di sản và nền kinh tế sáng tạo toàn cầu.

Dưới sự dẫn dắt của đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm từ Nhóm chuyên môn Kiến trúc dân dụng (KTDD), sinh viên được rèn luyện cách tiếp cận đa chiều từ kiến trúc, cảnh quan đến kinh tế đô thị. Đặc biệt, sự tham gia của PGS.TS. KTS Nguyễn Việt Huy (Chủ tịch Chi hội Hội KTS Đại học Xây dựng Hà Nội) đã mang đến những định hướng sâu sắc về tư duy thiết kế vị nhân sinh. Chia sẻ về sứ mệnh của giới sáng tạo, KTS Nguyễn Việt Huy nhấn mạnh: "Tôi tin vào khả năng tái sinh những không gian nhỏ bé nhưng đầy sức sống. Đó là sự cống hiến tận tâm của giới sáng tạo: sự nhân bản, chất liệu bản địa và sự gắn kết với cộng đồng để thiết kế những không gian truyền cảm hứng, gắn với đời sống và có sức lan tỏa dài lâu. Tầm nhìn này hoàn toàn tương đồng với kỳ vọng của Thành phố trong việc biến di sản thành nguồn lực.

Ảnh 3. PGS.TS.KTS Nguyễn Việt Huy giảng bài và chia sẻ

ThS. Bùi Thị Thanh Hương, Tổng biên tập Tạp chí Kiến trúc- Hội KTS Việt Nam khẳng định sự mong muốn các dự án sáng tạo khai thác được giá trị văn hóa, di sản trở thành các dự án có tính thương mại và phát triển lâu dài, nơi mọi nỗ lực gìn giữ văn hóa, đổi mới tư duy và phát triển kinh tế được kết nối hài hòa.

Việc đưa sinh viên kiến trúc và nội thất vào giải quyết các vấn đề thực tiễn của Chợ Đồng Xuân không chỉ là một bài tập học thuật, mà là minh chứng cho tinh thần "Tụ hội sáng tạo" của thế hệ trẻ. Dự án này đóng góp thiết thực vào lộ trình thực hiện các cam kết của Hà Nội khi gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO (UCCN). Khi những ý tưởng trẻ được nuôi dưỡng trên nền tảng di sản 135 năm, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng vào một diện mạo mới của Chợ Đồng Xuân: một biểu tượng kinh tế sáng tạo, nơi "Con người được truyền cảm hứng và Tương lai được kiến tạo mỗi ngày". Đây chính là cách Hà Nội giữ gìn "hồn cốt" của mình trong dòng chảy vĩnh cửu của thời đại.

 TS. KTS Lê Anh Vũ